Konuşma çözümlemesi yaklaşımı çerçevesinde diyalog çevirmenliğinde betimsel hata

Abstract

Soyut anlam oluşumları olarak kabul edilen önermeler, bir dilin dilbilgisi kuralları çerçevesinde ele alındığında, öne çıkan üç temel yapılanmadan söz edilebilir: bildirim cümleleri, soru cümleleri, emir cümleleri. Bir nesne, olay, durum, kişi hakkında bilgi vermek veya onu tanıtmak, anlatmak için kurulan bildirim cümleleri sadece bir varlığı veya yokluğu bildirme işlevini görmez. Bildirimin yanlışlığından veya doğruluğundan bağımsız, öte bir işlev üstlenmiş olabilirler. Dolayısıyla, bildirme kipinde kurulan bir sözce edimsözsel bir eylem olarak düşünüldüğünde bir şeyin varlığını veya yokluğunu sorgulayan bir soru sözcesi olarak da görülebilir, alıcısını belli bir eylem, davranış içine sevk etme niyetini taşıyan bir emir sözcesi olarak da. Kurumsal bir çatı altında veya değil, sözlü çevirmen varlığında gerçekleşen diyalog çevirisinde, karşılıklı sözce üretme ediminde bulunan katılımcılardan birinin yapısal olarak bildirme kipinde oluşturduğu bir sözce sorgulama gücüne sahip öte bir işlev taşımasına karşın, çevirmen tarafından yine bildirme kipinde çevrilirse, bu durum betimsel hata olarak kabul edilir. Söz konusu betimsel hatanın etkileşimsel sonuçları ise sözlü dilin yapısal özelliklerinden biri olan söz sırası alma olgusu içerisinde belli bir sıra dizisi dâhilinde gözlemlenebilir. Bu çalışmada, karşılıklı etkileşimde sözlü çevirmenin kipsel tercihlerinin tarafları nasıl konumlandırdığı ve sözlü çeviri ediminin ötesinde söz sırası bakımından etkileşimi nasıl koordine ettiği üzerinde durulacaktır. Söylem çözümlemesi temel yaklaşımlarından biri olan konuşma çözümlemesi ve onun sunduğu kavramsal gereçler bu çalışmanın kuramsal zeminini oluşturmaktadır