Cumhuriyetin ilanından günümüze Türkiye'de vergi reformları

Abstract

Vergi bizatihi iktisadi ve sosyal bir olgu olarak tarihin her döneminde karşımıza çıksa da verginin hangi kaynaklardan, ne miktarlarda ve hangi usullere bağlı kalınarak tahsil edileceği daima toplumsal sınıflar arasında mücadele sebebi olagelmiştir. Bu mücadele geçmişte daha ziyade verginin tabana yayılması şeklinde sonuçlanırken günümüzde yüksek gelirli kesimlere doğru genişletilmesine yönelik bir görünüm arz etmektedir. Bu anlamda gerek dünyada gerekse Türkiye’de yapılan bütün vergi reformları vergilendirmede adalet ve etkinlik ilkelerini gerçekleştirerek vergi yükünün toplumsal dağılımını etkilemeye dönük amaçlara matuftur. Dolayısıyla kavramsal olarak vergi reformu; etkinlik, adalet, sadelik, şeffaflık ve esnekliği sağlamak üzere vergi sisteminin doğrudan ve dolaylı vergiler olmak üzere bütününde etkili olup vergi yükünün toplumsal kesimler arasındaki dağılımında değişiklik yaratan gelişmeler şeklinde tanımlanabilir. Çalışmada bu tanıma bağlı kalarak Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar başta vergi yükünde ve bileşenlerinde olmak üzere Türk vergi sisteminde köklü değişimlere neden olan ilk ve belki de en önemli gelişme olarak aşar vergisinin kaldırılması ele alınacaktır. Devamında 1949- 1950 yıllarında gelir vergisi sisteminin modern anlamda temellerinin atıldığı 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte kabulü üzerinde durulacaktır. Son olarak, bugün vergi gelirler içerisinde çok önemli bir paya sahip olan katma değer vergisinin Türk vergi sistemine dahil olması konusuna değinilecektir. Bu izlek doğrultusunda kaleme alınan bu çalışmada, Cumhuriyetin ilanındangünümüze gerçekleştirilen vergi reformu çalışmaları ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, tarihsel süreç içinde vergi reformu niteliği taşıyan temel gelişmeleri incelemektir.

Although tax itself is an economic and social phenomenon, it has been encountered in every period of history, from which sources, in what amounts and according to which methods the tax will be collected, has always been a cause of struggle between social classes. While this struggle in the past resulted in the spread of taxes to the base, today it appears to be aimed at expanding the tax base towards the upper income classes. In this sense, all tax reforms made both in the world and in Turkiye are aimed at affecting the social distribution of the tax burden by realizing the principles of justice and efficiency in taxation. Therefore, conceptually, tax reform; it can be defined as developments that affect the entire tax system, including direct and indirect taxes, and create changes in the distribution of the tax burden among social segments in order to ensure efficiency, justice, simplicity, transparency and flexibility. In this study, adhering to this definition, the abolition of tithe tax will be discussed as the first and perhaps the most important development that caused fundamental changes in the Turkish tax system, especially in the tax burden and its components, after the proclamation of the Republic. Subsequently, the adoption of the Income Tax Law No. 5421 and the Corporate Tax Law No. 5422, in which the modern foundations of income tax system were laid in 1949-1950, will be discussed, along with their reasons and consequences. Finally, the inclusion of value added tax, which has a very important share in tax revenues today, in Turkish tax system will be discussed. In this study written in line with this theme, tax reform studies carried out since the proclamation of the Republic are discussed. In this context, the aim of the study is to examine the basic developments that constitute tax reform in the historical process.