Türkiye’de wellness kavramına ilişkin lisansüstü araştırmaların bibliyometrik analizi

Abstract

Amaç: Wellness, “sadece hastalığın olmaması değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak tam bir iyilik hali” olarak tanımlanır. Bu betimsel çalışmanın primer amacı Türkçe karşılığı iyilik hali olan wellness kavramı ile ilgili lisansüstü çalışmaların incelenmesi, analizi ve sınıflandırılmasıdır. Yöntem: Temmuz 2023 tarihine kadar Ulusal tez merkezine yüklenen iyilik hali temalı tezler araştırmaya dahil edildi. Çalışmalar tanımlayıcı istatistik analiz yöntemleri ile irdelendi. Bulgular: Kriterlere uygun 1458 tez belirlendi. Lisansüstü tezlerin 1097 tanesi 2018 yılı sonrasına aitti. Bu çalışmaların 264 tanesi doktora tezi, 1163 tanesi yüksek lisans tezi, 31 tanesini ise tıpta uzmanlık tezi idi. Kategori bakımından tezlerin 828 tanesi ruhsal, 125 tanesi fiziksel, 58 tanesi duygusal, 163 tanesi sosyal, 172 tanesi mesleki iyilik hali alt boyutunu ele almıştı. Araştırma tipine göre 551 tez tanımlayıcı, 713 tez korelasyon, 194 tez deneysel araştırma olarak planlanmıştı. Tezlerde kullanılan değerlendirme yöntemlerinde ölçekler ilk sırada idi. Sonuç: Araştırmamız iyilik halinin, ülkemizdeki lisansüstü çalışmalarda da farklı boyutlarda ele alındığını göstermiştir. İyilik hali-wellness programları olan merkezlere talep her geçen gün artmaktadır. Sağlıkla ilgili uygulamalarda iyilik hali yaygın olarak kullanılmasına rağmen bu çalışmaların literatüre yeterince yansımadığı saptanmıştır. Sağlık turizmi ve ekonomiye katkıları da göz önüne alınarak iyilik hali konusu alanında bilginin geliştirilmesine yönelik daha çok lisansüstü araştırmalara ihtiyaç vardır.

Purpose: Wellness is defined as "not just the absence of illness, but a state of complete physical, mental, and social wellness." The primary aim of this descriptive study is to examine, analyze and classify postgraduate studies related to wellness, which means "iyilik hali" in Turkish. Method: Theses on the topic of wellness uploaded to the National Thesis Center until July 2023, were included to study. The studies were analyzed using descriptive statistical analysis methods. Results: A total of 1458 theses were determined according to the criteria. 1097 of the postgraduate theses were from 2018 onwards. Out of these studies, 264 were doctoral theses, 1163 were master's theses, and 31 were medical specialization theses. In categories, 828 theses addressed the mental, 125 the physical, 58 the emotional, 163 the social, and 172 the occupational wellness dimensions. Based on the research type, 551 theses were descriptive, 713 theses were correlational, and 194 theses were designed as experimental research. Scales were the most frequently used assessment methods in the theses. Conclusion: Wellness is a multidimensional concept that encompasses not only the treatment of sick individuals but also the maintenance of well-being in various dimensions. The demand for centers with wellness programs is increasing day by day. Despite being widely used in healthrelated practices, studies related with the wellness are not adequately reflected in the literature. Considering the contributions to health tourism and the economy, more postgraduate research is needed to develop knowledge in wellness.