AŞIRI YARARLANMANIN ŞARTLARI VE AŞIRI YARARLANMAYA BAĞLANAN HUKUKİ SONUÇLAR

Abstract

Sözleşme özgürlüğü ilkesi gereğince edim ve karşı edim dengesinin taraflar arasındaki anlaşmaya göre belirlenmesi gerekir. Taraflar, kendi iradeleri doğrultusunda edimler arasında bir denge oluşturabilecekleri gibi böyle bir denge olmaksızın da sözleşmeyi kurabilirler. Buna karşılık, taraflardan biri diğer tarafın zayıf durumundan yararlanarak onu sömürmek amacıyla harekete geçtiğinde sözleşme özgürlüğünün sınırlanması mümkündür. Sözleşme özgürlüğüne yönelik sınırlamalardan biri de aşırı yararlanma kenar başlığı altında TBK m.28de düzenlenmiştir. Buna göre; taraflardan biri, diğer tarafın zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanarak karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık meydana getirdiğinde, zarar gören, bütünsel iptal hakkını kullanarak sözleşmeyi geçmişe etkili biçimde hükümsüz kılabileceği gibi kısmi iptal hakkını kullanarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini de sağlayabilir. Ayrıca, iptal hakkının kullanılıp kullanılmadığından bağımsız olarak, aşırı yararlanma sonucunda meydana gelen zararın tazmininin culpa in contra- hendo sorumluluğu çerçevesinde istenmesi de mümkündür.

According to the principle of freedom of contract, the balance between promises are determined by the parties freely. On the other hand, limitation of the such principle is possible when a party aims to exploit the other s weak bargaining position. One of the limits of the freedom of contract is arranged in TBK Art.28 under the heading of unfair advantage . Legally, where there is a clear discrepancy between performance and consideration under a contract concluded as a result of one party s exploitation of the other s straitened circumstances, thoughtlessness or inexperience, the injured party may avoid the contract retroactively. Instead of total avoidance the injured party may also exercise the right of partial avoidance to correct the discrep- ancy. Furthermore, whether the right of avoidance is exercised or not the com- pensation claim is reserved in the context of culpa in contrahendo.