Anadolu'daki Türkmen beglikleri ve Selçuklu sikkelerindeki astrolojik figürler

Abstract

XI. yüzyılda, Türkmen boyları büyük bir göç dalgası ile Anadolu'ya göç etmiş ve burada yeni siyasi teşekküller oluşturmuşlardır. Bu ilk göç dalgasından sonra oluşan siyasi teşekküller kendi hakimiyet sahalarında sikkeler bastırmış, bu sikkelerin üzerinde Hellen, Roma-Bizans, Sasani ve İslam sikkelerinde görülen muhtelif figürler kullanılmıştır. Bu figürlerden önemli bir kısmı astrolojik anlamlara sahiptir. Türkmenlerin o dönemdeki inançlarını yansıtması bakımından önemli olan bu sikkelerdeki figürlerin anlamları ve kökenleri bu tezde incelenmiştir. Bu tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Oğuzlar/ Türkmenler arasındaki astrolojik inançları ve Selçuklu hanedanının astroloji ile olan ilişkisi ele alınmıştır.İkinci bölümde, birinci bölümdeki bilgilerin ışığında ve o dönemde mevcut olan astrolojik figürler üzerine yazılmış eserlerdeki bilgilerden yararlanarak, seyyare figürlü sikkeler incelenmiş ve anlamları açıklanmıştır. Anadolu'da yaşayan Harranîler'in bu astrolojik inançlara etkisi gösterilmiştir.Üçüncü bölümde ise, Zodyak burçlarının figürleri aynı şekilde açıklanmıştır.Dördüncü bölümde ne gezegen ne de Zodyak burçlarından olmayan gök cisim ve olayları ile alakalı sikkeler gösterilmiştir.Hususi olarak bu figürlerin hangi spesifik gök olayını anlattığı ve sikkeler üzerinde bu tılsımlı figürlerin neden kullanıldığı, astrolojik figürlü sikkelerin farklı tipleri ele alınarak gösterilmiştir.

In 11th century, Turkmen tribes migrated to Anatolia with a big immigration wave and in there they formed new political organisations. These political entities minted coins in their domains and on these coins various Hellen, Roman-Byzantine, Sassanid and Islamic figures was used. Some of these figures have astrological meanings. The meanings and origins of the figures on these coins, which are important in terms of reflecting the beliefs about astrology among Turkmens, have been examined in this thesis. This thesis consists of four chapter. In the first chapter, the astrological beliefs among Oghuzs/ Turkmens and the relation between Seljuk dynasty and astrology are discussed. In the second chapter, in the light of the information in the first chapter and using the information in the Works written on the astrological figures available at that time, the planetary figured coins were examined and their meanings were explained. The influence of the Harranians living in Anatolia on these astrological beliefs has been shown. In the third chapter, the figugers of the zodiac signs are explained in the same way. In the fourth chapter, coins related to celestial bodies and events that are neither planet nor zodiac signs are shown and examined. In particular, it has been shown which specific celestial events these figures represent and why these talismanic figures was used on coins, by considering different types of coins with astrological figures.