Yetişkin bireylerde yaşam sevgisi ile genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

İnsanın temel yaşam gereksinimlerinin başında psikolojik sağlık gelmektedir. Psikolojik sağlığın tam olarak sağlanabilmesi birçok faktörün bir arada olmasına bağlıdır. Psikolojik sağlığı etkileyen faktörlerin başında bireyin yaşama bakış açısı gelir. Kişinin var olduğu çevreyle iletişimi, kendi iç dünyasıyla ilişkisi psikolojik sağlığın boyutlarını oluşturmaktadır. Psikolojik sağlık, günümüzde çoğunlukla pozitif psikolojinin bir değişkeni olarak ele alınırken mutluluk ve iyi oluş gibi temel kavramlarla ilişkisi vardır (Diener, Suh & Oishi, 1997). Psikolojik sağlık üzerinde etkisi olan bir başka değişken ise yaşam doyumudur (Milgram & Atzil 1988). Psikolojik sağlığın yaşam doyumunu arttırdığı bilinmekle beraber kimi zaman yaşam doyumuna sahip olmanın da psikolojik sağlığı arttıracağı ifade edilmektedir. İnsana dair psikolojik sağlık üzerinde etkisi olan bir başka değişken ise yaşam sevgisidir. Yaşam doyumu kavramıyla her ne kadar benzerlikler taşısa da yaşam sevgisi, sadece hayatta alınan keyfi değil aynı zamanda yaşamın değerli olduğu inancını, yaşama dair her şeyin kucaklanması gerektiğini vurgulamaktadır (Turan ve ark., 2022). Olumsuz deneyimlerle nasıl daha iyi başa çıkılabileceğini aktaran pozitif psikolojide birey, psikolojik olarak sağlıklı olmayı ve yaşama dair sevgi beslemeyi sadece içsel dünyasıyla elde edemez. Pozitif psikolojinin bakış açısında, birey kendini bütün olarak geliştirmeli ve özellikle olumlu/güçlü yönlerini keşfetmelidir. Bu araştırmanın amacı yetişkin bireylerde yaşam sevgisi ve genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Ayrıca araştırmanın bağımsız değişkeni olan yaşam sevgisinin cinsiyet, son 6 ay içinde travmatik deneyim yaşama durumu, yaş, eğitim durumu, gelir, medeni hal, çalışma durumu ve sağlık durumu değişkenlerine göre değişip değişmediği incelenmiştir. Bu araştırmada yetişkinlik dönemindeki bireyler üzerinde yaşam sevgisi ile genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin bazı değişkenler açısından incelenmesi koymak amaçlanmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modeline göre desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 18-65 yaş aralığındaki çeşitli bireyler oluşturmaktadır. Araştırma grubu, 226’sı (% 68.7) kadın, 103’ü (% 31.3) erkek olmak üzere toplam 329 katılımcıdan oluşmaktadır. Grubunun yaş ortalaması 20.81’dir. Çalışma grubu, uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında “Yaşam Sevgisi Ölçeği Kısa Formu”, “Genel Psikolojik Sağlık Ölçeği (GSA-12 Kısa Form” ve “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Yaşam sevgisi ölçeği Abdel-Khalek (2007) tarafından geliştirilen bir ölçektir. Ölçeğin 12 maddelik orijinal formu bulunurken bu araştırmada 4 maddelik kısa formu kullanılmıştır. Genel Psikolojik Sağlık ölçeği ise özellikle birinci basamakta ruhsal durumu saptamak üzere Goldberg (1972, 1978) tarafından geliştirilen bir ölçektir ve Kılıç (1996) tarafından Türkçe uyarlaması yapılmıştır. Yaşam sevgisi arzusu ve genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin varlığını tespit etmek amacıyla korelasyon analizi kullanılmıştır. Bağımsız değişken olan yaşam sevgisi; yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni hal, gelir, çalışma durumu, sağlık durumu ve son 6 ay içinde travmatik deneyim yaşama olasılığı açısından incelenmiştir. Korelasyon analizi sonucunda yaşam sevgisi ile genel psikolojik sağlık arasında (r=-.57) negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Yaşam sevgisi düzeyi arttıkça genel psikolojik sağlık düzeyinin azaldığı görülmektedir. Yaşam sevgisinin bazı demografik değişkenler arasındaki incelemeye bakmak için yapılan One Way ANOVA analizleri sonucunda; eğitim durumu (p=.04), algılanan gelir düzeyi arasında (p=.00), medeni hal (p=.00) ve çalışma durumu (p=.03) değişkenleri ile yaşam sevgisi arasında anlamlı farklılıklar bulunurken yaş (p=.08) ve algılanan gelir düzeyi (p=.32) arasında ise anlamlı bir farklılığa rastlanmamaktadır. Bağımsız gruplar t testi sonuçlarında ise yaşam sevgisi ile cinsiyet (p=.55) ve son 6 ay içinde travmatik deneyim yaşayıp yaşamama durumu arasında (p=.42) anlamlı bir farlılık bulunmamaktadır. Analiz sonuçlarının anlamlılık düzeyi ‘‘p<.001’’ üzerinden hesaplanmaktadır. Bulgular değerlendirildiğinde bağımsız değişken olan yaşam sevgisi ile genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkinin orta düzeyde ve negatif yönlü olduğu görülmektedir. Araştırmada faydalanılan formların ölçtüğü özellikler düşünüldüğünde bu durumun literatürdeki diğer çalışmalarla uyumlu olduğu görülmektedir. Yaşam sevgisi ölçeği, hayattan keyif almayı, mutlu olmayı ve yapılan genel değerlendirmeler sonucunda doyum almayı ölçmektedir. Ölçek maddelerine verilen yanıtlar çerçevesinde alınan yüksek puan yaşamın sevildiğine, hayattan memnuniyet düzeyinin yüksek olduğuna işaret etmektedir. Genel psikolojik sağlık ölçeği ise ruh sağlığını tehdit eden/bozan durumlara yönelik bireyin sahip olduğu duygu ve düşünceleri ölçmektedir. Ölçekten alınacak yüksek puan yüksek düzeyde ruhsal sorun olduğuna işaret etmektedir. İki ölçek arasında görüldüğü üzere negatif bir ilişkinin var olması ölçtüğü özelliklere uygun bir durum ortaya çıktığını göstermektedir. Yaşam sevgisi ile genel psikolojik sağlık değişkenlerinin bazı demografik değişkenler tarafından incelendiği bu araştırmanın, başta pozitif psikoloji alanı olmak üzere psikolojik danışma ve rehberlik camiasına önemli düzeyde katkı sağlayacağı düşünülmektedir